Arpad Veiš – tvorac Đuzepea Meace, reformator fudbala i tragičan kraj u Aušvicu

Foto: Youtube printscreen

Nas zaljubljenike u loptu, koje god veličine i boje ona bila, uvek su učili da sport i politiku ne treba mešati. Koliko se god trudili da napravimo jaz između ta dva fenomena, svesni smo da obavljamo Sizifov posao. Pogotovo ako od te iste politike zavise životi naših junaka, čije nas taktičko znanje ili tehnika baratanja loptom bacaju na pod od oduševljenja. Ovo je tragična priča o Arpadu Veišu, čoveku koji je reformisao fudbal i postavio temelje italijanske reprezentacije koja je 30-ih godina dva puta osvojila Svetsko prvenstvo.

Kada se pomenu pojmovi Mađarska  i fudbal, verovatno vam se prva misao odnosi na „Laku konjicu“, na čelu sa Puškašom, Kočišom, Hidegkutijem i ostalim legendama mađarskog fudbala, pred čijim se topotom tresla planeta. Međutim, fudbalska Mađarska je i pre Ferenca Puškaša imala svog junaka – Arpada Veiša, legendarnog fudbalera i trenera, s kojm danas porede Žozea Murinja, po načinu držanja i taktičkih i psiholoških priprema ekipe.

Redovi koji slede poput nekih od prethodnih tekstova se odnose na sintezu sporta i Drugog svetskog rata. Najveći sukob u istoriji čovečanstva lišio je planetu mnogih velikih umova, bilo na polju nauke, umetnosti, sporta ili neke druge društvene grane. Svi tekstovi sličnog sadržaja koje ste pročitali na ovom sajtu predstavljaju omaž onima koje je ovaj tragični događaj uskratio za život ili ih na bilo koji način sprečio da dopune stranice istorije sporta.

Arpad Veiš je rođen 1896. godine u Šoltu, malom gradiću udaljenom stotinak kilometara južno od Budimpešte,u tadašnjoj Austrougarskoj. Pripadao je porodici mađarskih Jevreja. U vreme kada je on stasavao kao ličnost, nije postojao sistematski rad sa klincima u vidu omladinskih škola, tako da je u fudbalske vode uplivao tek u 24. godini života, zaigravši za Torekveš iz Budimpešte, gde se nakon jedne sezone preselio u Makabi iz Brna, u tadašnjoj Čehoslovačkoj.

Prekretnica u njegovom životu dogodila se 1924. godine, nakon Olimpijskih igara u Parizu, gde je nastupao za reprezentaciju Mađarske. Nakon eliminacije u drugoj rundi od Egipta (0:3), zaigrao je za italijansku Alesandriju, a zatim za Inter, gde je usled problema sa povredama završio karijeru.

No, njegova igračka karijera nije toliko vredna pomena koliko trenerska, koju je počeo da gradi na Apeninskom poluostrvu, nakon što je okačio kopačke o klin. Italijanski fudbal je pod ovim trenerom doživeo renesansu, kao što su je u Srednjem veku doživele nauka i umetnost. Veiš je preuzeo Inter, u kojem je odigrao poslednju utakmicu u karijeri.

Sa Interom je u sezoni 1929/1930 osvojio prvenstvo Italije i kumovao stvaranju Azura koji su 30-ih godina suvereno vladali svetskim fudbalom, načinivši Italiju jedinom državom u istoriji koja je uspela da odbrani titulu svetskog šampiona. Sa 34 godine postao je najmlađi trener u istoriji koji je osvojio šampionat Italije. Pod komandnom palicom Veiša, razvijali su se italijanski reprezentativci poput Armanda Kastelacija, Luiđija Alemandija i velikog Đuzepea Meace.

Veiš je upravo bio taj koji je otkrio čoveka po kome stadion Intera danas nosi ime. Mladi Đuzepe je imao svega 16 godina kada ga je mađarski stručnjak doveo u seniorski tim Neroazura. Godinama je brusio Meacu i od njega načinio lidera Intera i italijanske reprezentacije pred Svetsko prvenstvo 1934. na kojem je bila domaćin.

ŠTA NAM DONOSI OVO KOLO SERIJE A?

U to vreme je Italijom vladala čvrsta fašistička ruka dikatora Benita Musolinija. Duče nije priznavao da je ijedna selekcija bolja od Italije, zato je naređenje pred start Mundijala bilo ultimativno: pobedite ili umrite. Ekipa koju je sa klupe predvodio Vitorio Poco je na je na krilima Skjavija, Ferarija i Meace stigla do finala, gde je nakon rovovske borbe savladala Čehoslovačku sa 2:1.

Selektor Poco je prepoznao Veišev doprinos razvoju italijanskog fudbala, i zbog toga je gajio veliko poštovanje prema njemu. Razlog više dobio je četiri godine kasnije na SP u Francuskoj, kada je Iitalija postala prva reprezentacija u istoriji koja je uspela da odbrani titulu. Azure je na putu do Zlatne boginje ponovo predvodio Veišev projekat, Đuzepe Meaca. Branioce titule su u finalu čekali Veiševi zemljaci, Mađari, koji su poraženi sa 4:2. Plavi tornado je ponovo prohujao svetskom fudbalskom smotrom i stavio pečat na jednu fudbalsku epohu.

Uzevši u obzir Veišev doprinos jedinstvenom uspehu italijanske reprezentacije, s pravom bi se moglo konstatovati da je Mađar počasni šampion sveta, kao što bi se moglo konstatovati da je Zdravko Mamić počasni šampion sveta. Šta god o njemu mislili, rezultati na terenu su ti koji se računaju, a Maminjo i Veiš su bili arhitekte čiji su nacrti dvema zemljama doneli istorijske uspehe na međunarodnoj fudbalskoj sceni.

Mađarski stručnjak je u velikoj meri unapredio fudbal i način vođenja ekipe. Bio je prvi trener koji je dolazio u trenerci i lično vodio treninge. Važio je za izuzetnog motivatora i znao je odlično da psihološki pripremi ekipu. Kada je reč o mentalnom aspektu pripreme, mnogi podvlače paralele između njega i Murinja.

ŠTA NAM DONOSI OVO KOLO PREMIJER LIGE?

Kada je reč o taktičkoj strani pripreme za utakmicu, uspeo je da u italijanskom fudbalu primeni tzv. „W-M“ formaciju koju je u to vreme patentirao legendarni engleski trener Herbert Čepmen. Njegovi taktički principi i filozofija postali su deo priručnika, čiji je predgovor napisao selektor Italije Vitorio Poco, njegov veliki poštovalac.

U međuvremenu je Veiš nastavio sa briljantnim rezultatima u italijanskoj ligi. Sa ekipom Bolonje osvojio je dva puta italijanski šampionat (1936, 1937) i prekinuo dominaciju Juventusa. Godine 1937. je pored titule i osvojio međunarodni klupski turnir u Parizu, koji predstavlja ekvivalent današnjoj Ligi šampiona, gde je u finalu savladao Čelsi.

Musolini nije znao da ceni njegove rezultate i rad kojim je unapredio italijanski fudbal, pa je 1938. bio primoran da sa svojom porodicom napusti Iitaliju zbog rasnih zakona (leggi razziali)  koje je odobrio fašistički režim, a koji su se odnosili na jevrejsku populaciju.

Tim aktima su elementarna prava Jevreja u Italiji bila ugrožena, i predstavljala su uvertiru u užase koji su predstavljali rađanje Holokausta. Vrata pakla su se otvorila te godine u Nemačkoj, a zvala su se Kristalnacht (Kristalna noć) i predstavljala su početak progona i ubijanja Jevreja. Godinu Dana kasnije počeo je Drugi svetski rat, koji je doneo još stražniju dimenziju istrebljenja, tako što su oformljeni koncentracioni logori, čime su likvidacije industrijalizovane.

Veiš se u to vreme sklonio u Holandiju gde je vodio ekipu Dordrehta. I njega je nažalost, kao i mnoge Jevreje stigla ruka zla, kada je Nemačka okupirala ovu zemlju 1940. godine, a dve godine kasnije, Gestapo je pokucao i na njegova vrata. Sa suprugom, sinom i čerkom je odveden u fabriku smrti – Aušvic. Karta u jednom pravcu, put u pakao, na čijem ulazu goste dočekuje cinična parola Arbeit macht frei (rad oslobađa).

Njegova porodica je odvojena i smeštena u grupu za egzekuciju. Druga grupa u kojoj se našao Veiš bila je određena za fizički rad unutar logora, i u nju su išla lica za koja bi lekarska komisija utvrdila da su radnosposobna. Nepodobni bi bili momentalno pogubljeni u gasnim komorama, gde su ih SS-ovci odvodili pod izgovorom da ih vode na tuširanje i uklanjanje vaši.

Usled fizičkih napora, užasnih higijenskih uslova i skrhkanosti usled smrti najmilijih, Veiševo srce nije izdržalo i preminuo je 18 meseci kasnije, januara 1944. godine, ne dočekavši oslobođenje logora od strane sovjetskih trupa.

Arpad Veiš je tragična figura i žrtva istorije, ali njegov doprinos modernom fudbalu svrstao ga je među besmrtna imena ovog sporta. Njegovo telo je progutao vihor Holokausta, ali ime nikada neće…

„Ever since it started

On Crystal night of thirty eight

When liberty died

And truth was denied

Sent away on train on a one way trip to hell

Enter the gates Auschwitz awaits!

When freedom burns

The final solution

Dreams fade away and all hope turns to dust

When millions burn

The curtain has fallen

Lost to the world as they perish in flames…“

(Pesma švedske grupe Sabaton – “The Final solution”)

POSTAVI ODGOVOR

Molimo unesite komentar!
Molimo Vas ovde unesite svoje ime